आपण सर्व आहोत सूर्याची पिल्ले!! जपाकुसुम संकाशं सूर्य देवाचा रथसप्तमी विशेष महिमा

सूर्याशिवाय आपलं अस्तित्व ते काय?
“ॐ जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महाद्युतिम ।
तमोरिं सर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम ॥”

“जे जपाकुसुम म्हणजे जास्वंदीच्या फुलाप्रमाणे लाल आणि तेजस्वी आहेत, कश्यप ऋषींचे पुत्र आहेत, अंधकाराचे शत्रू (तमोहर) आहेत आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहेत — त्या दिवाकर सूर्यदेवांना मी नमस्कार करतो.”

रविवार दिनांक 25 जानेवारी 2026 रोजी रथसप्तमी आहे. रथसप्तमी म्हणजे काय हे जाणून घेऊया. ज्यांना शक्य आहे त्यांनी सूर्यनमस्कार घालावे. सूर्यनमस्कारांमुळे शरीर, मन आणि आत्मा यांवर उत्तम संस्कार होतो आणि आपल्या पोषणकर्त्या सूर्य देवाचे आभार सुद्धा मानले जातात.

🌞 1) रथसप्तमी म्हणजे काय?
रथसप्तमी हे हिंदू धर्मातील एक सौर व्रत आणि उत्सव आहे, जो उत्सव माघ महिन्याच्या शुक्ल सप्तमी तिथीला साजरा केला जातो. हा दिवस भगवान सूर्याचे प्रगटीकरण, जीवन आणि ऊर्जा रूपात सूर्याची महत्ता याचे प्रतीक मानला जातो.
🕉️ 2) ग्रंथ/परंपरा संदर्भ :
📌 रथसप्तमीचा उल्लेख एकाच विशिष्ट पुराणात प्रत्यक्ष श्लोक स्वरूपात नाही, परंतु प्राचीन हिंदू धर्मात सूर्योपासना (Lord Surya worship) विषयी विस्तृत वर्णन वेद, उपनिषद आणि पुराणांत आहेत.
🔎 शास्त्रीय परंपरेत सूर्य देव तुल्य वैदिक सूर्य पूजा आणि आदित्य हृदय स्तोत्र, सूर्य अष्टक, सूर्य स्तोत्रे, सूर्य नमस्कार या अभ्यासांमध्ये उपस्थित आहेत.
📅 3) रथसप्तमी केव्हा येते?
रथसप्तमी माघ शुक्ल पक्षातील सप्तमी तिथीला येते — साधारणतः जानेवारीच्या शेवटच्या आठवड्यात किंवा फेब्रुवारीच्या सुरुवातीस. हा दिवस सूर्याच्या उत्तरायणातील प्रवासाला प्रतीकात्मकरीत्या अधिक स्थिर होण्याचा आणि प्रकाश–ऊर्जेच्या वाढीचा संकेत मानला जातो.
उत्तरायण म्हणजे सूर्य उत्तरेकडे झुकत जाण्याचा काळ. मकरसंक्रांतीला हा प्रवास सुरू होतो, पण रथसप्तमीला सूर्याची उष्णता, प्रकाश आणि उर्जेची शक्ती अधिक जाणवू लागते. त्यामुळे हा दिवस नव्या ऊर्जा, नवी वाढ, पुनरुत्थान आणि वसंत ऋतूच्या आगमनाचे प्रतीक मानला जातो.

🛞 4) रथसप्तमीचे प्रतीकात्मक आणि वैज्ञानिक महत्त्व :
📌 सूर्याचा रथ आणि सप्त घोडे:
रथसप्तमीमध्ये सूर्य देव सात घोड्य़ांनी ओढल्या गेलेल्या रथात चालताना दाखवतात. हे सात रंग, सात दिवस आणि सूर्याच्या प्रकाशाचे विविध पैलू यांचे प्रतीक मानले जाते. रथावर 12 चक्रे देखील मानली जातात, ज्यांचे प्रतिक १२ राशीवैविध्य (zodiac signs) दर्शवतात.
🌞 5) सूर्य देवांचा जन्मदिन – Surya Jayanti
काही पारंपारिक कल्पना रथसप्तमीला सूर्य देवाचा जन्मदिन (Surya Jayanti) आधुनिक भाषेत सूर्याचा वाढदिवस (हॅपी बर्थडे) मानतात, कारण, त्या दिवशी सूर्य देवाच्या “प्रकट होण्याच्या पर्वणी”चे स्मरण केले जाते.
🌿 6) ऋतु परिवर्तन आणि नैसर्गिक दृष्टिकोन
रथसप्तमीचा दिवस जसे सूर्याचा उत्तरायण मार्गाजवळचा पहिला महत्त्वाचा टप्पा दर्शवतो, तशी हळूहळू उत्तर दिशेने सूर्यसीमा वाढते आणि वसंत ऋतुच्या आगमनाची संधी बनते.
💫 7) धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व
सूर्य हे जीवन आणि ऊर्जा स्रोत मानले जातात — सूर्य नव्या उर्जेसह जीवनाला पुनर्जन्म देतो.
रथसप्तमीच्या दिवशी सूर्य देवाच्या उपासनेने शरीर–मन–आत्मा पुष्ट व स्पष्ट (full of clarity) होतात आणि कर्मातील दोष दूर होतात विश्वास आहे.
अनेकांसाठी हे पापदोष नष्ट करणारा, आरोग्य-संपत्ती-शक्ती वाढवणारा दिवस मानला जातो. सूर्याच्या किरणांमध्ये असलेले सात रंग (VIBGYOR)—हेच सात घोडे समजले जातात. हे सात रंग एकत्र येऊन जीवनाला ऊर्जा देतात, त्यामुळे त्यांना सात उर्जामय शक्ती असेही म्हणतात. त्यामुळे रथसप्तमी हा दिवस सूर्याच्या प्रकाश–ऊर्जेचे पूजन मानला जातो.
🛁 8) परंपरागत पूजा-विधी :
🌅 प्रातःकाळी स्नान:
सूर्य उगवण्यापूर्वी उठून प्रयत्नतः पवित्र सरोवर/नदी/गंगेच्या तीरावर स्नान केले जाते.
स्नान करताना अर्क (Calotropis) पाने शरीरावर ठेवली जातात, हे शरीर-मन शुद्ध करेल असा विश्वास आहे.

☀️ सूर्य पूजन:
सूर्याचे अर्ध्य (हातात तांब्या मध्ये पाणी भरून) पाण्याने देणे,
सूर्याला दूध नैवेद्य अर्पण करावा. फुलं, फळ देणे.
मुख्य गायत्री मंत्र म्हणणे. सूर्य स्तोत्रे उच्चारण करणे (Aditya Hridayam, Surya Ashtakam) यांचा अभ्यास केला जातो.
🙌 9) लोक-समाज आणि पर्यावरणीय अर्थ :
रथसप्तमी हे फार प्राचीन आणि जीवन-संरक्षणाशी निगडीत उत्सव आहे —
ज्यात सूर्य मानव जीवनाचा प्रकाश, उर्जा, आरोग्य, पिक-परंपरा आणि ऋतूंचा अनुक्रम यांना जोडून साजरा केला जातो.
✨10) कृतज्ञता अर्पण :
जो आहे म्हणून आपण आहोत, जो नसेल तर आपण सुद्धा नसू, अशा विश्व पोषक सूर्य देवाला कृतज्ञता अर्पण करावी. म्हणजे सर्वसामान्य भाषेमध्ये अगदी मनापासून हृदयापासून आभार प्रकट करावे. थँक्यू म्हणावे. सूर्य देवा कडून अनंत काळापासून जे पोषण होत आहे, त्यातून समस्त सृष्टी व प्राणीमात्रांना उत्तम संरक्षण सुद्धा प्राप्त व्हावे. संपूर्ण पर्यावरण व प्रत्येकाचे शरीर, मन आणि आत्मा यांना बळकटी व चैतन्य प्राप्त व्हावे म्हणून सूर्याकडे प्रार्थना अर्पण करावी.

लेख आवडल्यास जरुर कळवावे. लेखाचे copyrights फक्त माझ्याकडे आहेत. copyright चा भंग करु नये. म्हणजेच कोणताही स्क्रीनशॉट काढू नये. तसेच copy paste करू नये. या लेखाची लिंक तुम्ही शेअर करू शकता. धन्यवाद.

Dr. Sunetra Javkar 9820373281 ©
Hypnotherapist, Mind Counselor, Naturopath, Past Life Regression & Crystal Healing Therapist. QUANTUM HOLISTIC HEALTH.